Στα χρόνια μετά τα αρχαία, στη βυζαντινή εποχή και στην εποχή των Φράγκων τα στοιχεία που διαθέτουμε για τα Κατύδατα είναι λίγα, ελάχιστα. Αν και στην ευρύτερη περιοχή της Σολέας τα βυζαντινά και νεότερα μνημεία είναι πολλά, όπως η Παναγία του Άρακα (μεταξύ των χωριών Λαγουδερά και Σαράντι), η Αγία Παρασκευή (μεταξύ Γαλάτας – Κακοπετριάς), η Παναγία της Ποδίθου στη Γαλάτα, και άλλες. Φυσικά πολύ κοντά βρίσκεται η Παναγία η Σκουριώτισσας, με τοιχογραφίες του 15ου αιώνα.

Τα Κατύδατα υπήρχε ως χωριό σίγουρα τον 16ο αιώνα και ανήκε στο διαμέρισμα της βασιλικής Μαραθάσας (baliazzo delle Marathasse real), το οποίο ήταν βασιλικής ιδιοκτησίας (ενώ το διαμέρισμα της Μαραθάσας του Κόμη [Marathasse del conte] ανήκε στον κόμη de Rohe ή της Έδεσσας). Στο βαϊλάτο αυτό ανήκαν 24 χωριά και μεταξύ αυτών τα πλησιόχωρα Πέτρα (Petra), Απάνω Κουτραφάς (Apano Cutraffa), Άγιος Γεώργιος (San Zorzi), και Φλάσσου (Flessu). Το 1565 τα Κατύδατα αριθμούσαν 54 φραγκομάτους, δηλαδή ελεύθεροι καλλιεργητές.

Δυστυχώς, τα Κατύδατα, όπως διαπιστώνουν διάφοροι μελετητές είναι το μοναδικό νεότερο χωριό της κοιλάδας του Καρκώτη ποταμού, για το οποίο δεν υπάρχουν αρχειακά τεκμήρια πριν από τον 16ο αιώνα.

Το όνομα

Μία εκδοχή για το όνομα μάς δίνει η κα Αλίκη Παπαπέτρου «Είχαμεν τα ρηάτικα κάτω. Υπήρχε μια ρήγαινα εμάς δα κάτω και ειχεν λίμνη που ελούζουνταν οι πάπιες της, οι χήνες, οι [μπότες] είχεν απ’ όλων των ειδών πτηνά, που τούτα ούλα και λούζουνταν… και ο βεζίρης έκοψεν της το νερόν και εν επήενεν το νερό, και κάλεσε τον να ’ρτει να του πει να της βάλει το νερό, γιατί θα πεθάνουν τα ζώα της. Και ήρτε και λαλεί του να μου βάλεις το νερό – και ακόμα σώζεται εκείνη η δεξαμενή που ελούζουνταν οι πάπιες και οι χήνες της, τα ζώα της ούλα, είχε από όλων των ειδών ζώα – είπε της να ’ρτω να σου βάλω το νερό αλλά θέλω να με αφήσεις μια νύχτα να πέσω μαζί σου λαλεί της, να πέσεις, λαλεί του, αλλά όμως να σβησεις φως, δεν θα με δεις, θα είμαι σκεπασμένη με τα μαύρα τα ρούχα, θα μπεις έσω, εν θα με δεις τίποτε, και να μου φέρεις και κοτσιάνι, λαλεί του.

Εντάξει, είπε κείνος, επήε ο Βεζίρης, Τούρκος ήταν. Τούτη εσυμφώνησε ύστερα που έφυε ο βεζίρης, είχε δούλα και είπε της δούλας να πέσει εκείνη με το βεζίρη. Εντάξει είπε κι η δούλα, την έβαλε και εσιάστηκε, ‘εβαλε και τον φερετζέ της που πάνω… εκαρτέραν τον, ήρτε… ανοίξασι, έπεσε! Την άλλη ημέρα εξαπόλυσε της το νερό, και ήρθε το νερό που δικαιούμασταν η Κατύδατα. Έπιασε το κοτσάνι της… Την άλλη ημέρα όμως τζείνος έκαμέ το ντουντούκι: Εγώ επήα και επείραξα τη ρήγαινα και έβαλά της το νερό. Κακοφάνηκε της και επήρε τον δικαστήριο, και εδίκασέ τον. Και την ώρα που εδικάζετουν εβγήκε η δούλα και είπε του δικαστή, δεν είναι η κυρά μου που επήγε με τον Τούρκο, εγώ επήα, που την κατακρίνει και κατηγόρα την, εγώ επήα και το νερό διεκδικούμε το εμείς λαλεί του, ε μα έδωκέ μας και κοτσάνι!».

Δυστυχώς η διήγηση δεν φτάνει ώς το τέλος… αλλά εμείς φανταζόμαστε «Κάτω τα ύδατα»… όπως αναφέρει μία άλλη διήγηση, κατά την οποία ο βεζίρης ή κάποιος άλλος ισχυρός άντρας ντροπιασμένος από το πάθημά του, διέταξε να σταματήσει η υδροδότηση του χωριού.

Μία άλλη εκδοχή θέλει το χωριό να πήρε το όνομά του από τα πολλά νερά που υπήρχαν στο υπέδαφός του και που μέχρι σήμερα, αν ειστε τυχεροί και βρεθείτε την ωρα που ανοίγουν τα αυλάκια ή επισκεφθείτε το χωριό το χειμώνα θα το διαπιστώσετε. Άλλωστε οι πολλοί ερειπωμένοι πια υδρόμυλοι που υπάρχουν στα Κατύδατα, αλλά και στα γύρω χωριά αποδεικνύουν του λόγου το αληθές!