ΒΡΥΣΗ ΤΗΣ ΜΑΡΙΑΣ ΤΟΥ ΣΩΚΡΑΤΗ / FOUNTAIN OF MARIA TOU SOKRATI
Έτεκεν η γης, νερό να γεννήσει… Εκατομμύρια χρόνια, ίσως και περισσότερα. Ύδατα Kάτω της γης. Πηγή ζωής, που κάτωθεν από τον τόπο της Σολιάς, γεννήματα πολλά έθρεψε. Στα χώματα της Κατύδατας ή των Κατυδάτων βρέθηκαν πολλά και σπουδαία, σημάδι πως ο τόπος κατοικείται από αιώνες. Η εκμετάλλευση του χαλκού στην περιοχή ήταν ο λόγος που τα Κατύδατα, και φυσικά ολόκληρη η περιοχή, κατοικούταν από την Πρώιμη μέχρι την Ύστερη εποχή του Χαλκού, αλλά και αργότερα.
Τουλάχιστον από την Πρώιμη εποχή του Χαλκού, μέχρι και την Ελληνιστική εποχή, τα Κατύδατα φιλοξενούσαν ανθρώπους που δούλευαν τη γη, εκμεταλλεύονταν τον χαλκό, με το νερό να είναι άφθονο. Λίθινα αντικείμενα της Πρωτοϊστορικής Εποχής του Χαλκού, όπως ένα διάτρητο σφυρί, από την περιοχή Λαονάρκα. Ένα μοναδικό αντικείμενο από οψιδιανό βρέθηκε μεταξύ της Λινού και των Κατυδάτων (αντικείμενα που συνδέονται με τη Νεολιθική Περίοδο στην Κύπρο).
Στα περίχωρα των Κατυδάτων έχουν ανακαλυφθεί τάφοι της Εποχής του Χαλκού (1800–1725 π.Χ.) και στην Πάνω Λίμνα και ανακαλύφθηκαν αρχαϊκά ιερά. Αν θέλετε να δείτε μερικούς από τους θησαυρούς που έκρυβε η γη των Κατυδάτων,
«Απεφασίσθη [από την Επιτροπεία του Κυπριακού Μουσείου] στις 3 Μαρτίου 1915 όπως μικρά δοκιμαστική ανασκαφή διεξαχθή κατά το προσεχές θέρος εν τη αρχαία νεκροπόλει παρά τα χωρία Κατύδατα και Λινούν, εγένετο δε αποδεκτή η προς τούτο δωρεάν προσφορά αριθμού τινός εργατών υπό του διευθυντού των εν Σκουριωτίσση μεταλλευτικών εργασιών κ. G. Gunther», μας πληροφορεί η εφημερίδα Ελευθερία στις 20 Μαρτίου 1915. Και πράγματι εκείνες οι ανασκαφές «εστέφθησαν υπό πλήρους επιτυχίας» όπως λέει το σχετικό δελτίο Τύπου του Κυπριακού Μουσείου που δημοσιεύθηκε στις 23 Οκτωβρίου 1915. Ανασκάφθηκαν από τον έφορο Αρχαιοτήτων Μενέλαο Μαρκίδη παρά την Σκουριώτισσαν και το χωρίον Κατύδατα για περισσότερο από ένα μήνα πλέον των 100 αρχαίων τάφων διαφόρων περιόδων. «Μεγίστης σπουδαιότητος» είναι σειρά αγγείων εκ τάφων «της Χαλκής περιόδου (1500-1200 π.Χ.), μετά χαραγμένων Κυπριακών και Μινωικών κεχαραγμένων επ’ αυτών». Επισκεφθείτε το Κυπριακό Μουσείο για να δείτε τις οινοχόες, όπως καταγράφονται, και παρατηρείστε τις ενεπίγραφες λαβές στην κύπρο-μινωική γραφή του 15ου αι. π.Χ.
Το 1917 δημοσιεύθηκε στην ετήσια έκθεση του Εφόρου Αρχαιοτήτων η επιγραφή σε θραύσμα μαρμάρινης πλάκα, που ο Έφορος αγόρασε από γυναίκα του χωριού. Το θραύσμα βρήκε ο σύζυγός της «εις τους πλησίον της Σκουριωτίσσης αγρούς». Η επιγραφή έσωζε το κείμενο: «ΝΟΝΩΝ…. ….. …. | ΤΑΛΛΩΝ …. ….. …. … | ΚΩΜΑC ΛΑ …. | ΦΛΑCΟΥ ΤΟΝ C …. …. …. | ΤΕΙΜΗC… …. …. |.
Και ενώ στην εφημερίδα Φωνή της Κύπρου, της 24ης Φεβρουαρίου 1917, γίνεται από τον Ι.Κ. Περιστιάνη ανάλυση της επιγραφής, ο συντάκτης εξηγεί και περί του ονόματος του χωριού, που αναφέρεται ως η Κατύδατα: «Εν τω Τοπωνυμικώ του Σίμου Μενάρδου το χωρίον τούτο σημειούται «Τα Κατύδατα» εκ των καταφερομένων υδάτων του ποταμού «Καρκώτη» εν δε τω υπ’ αυτού μεταγραφόντι ελλην. χάρτη της Κύπρου σημειούται «η Κατύδατα». Στα Κατύδατα βρέθηκε και η επιτύμβια στήλη των κλασικών χρόνων με την επιγραφή HCYXE | XPH | CTE XEPE, δηλαδή: Ησύχιε, χρηστέ, χαίρε!
Η Κατύδατα λοιπόν, ή τα Κατύδατα, που σήμερα ξέρουμε, από αρχαιοτάτων χρόνων στα ταράφια της ιστορίας.
Άκου τη Βρύση της Μαρίας του Σωκράτη…
The sound of the fountain of Maria tou Sokrati…
The earth laboured to bring forth water... Millions of years ago, perhaps even more. Waters beneath the earth. A source of life that, deep beneath the land of Solia, nurtured countless generations. In the soils of Katydata, many significant finds have come to light, a testament to the fact that this land has been inhabited for centuries. The exploitation of copper in the region was the reason why Katydata—and indeed the whole surrounding area—was inhabited from the Early Bronze Age through the Late Bronze Age and beyond.
From at least the Early Bronze Age until the Hellenistic period, Katydata was home to people who cultivated the land and exploited its copper resources, while water remained abundant. Stone artefacts from the Protohistoric Bronze Age, including a perforated hammer from the Laonarka area, have been discovered here. A unique obsidian object was found between Linou and Katydata—an artefact associated with the Neolithic Period in Cyprus.
Visit the Cyprus Museum to view the Late Bronze Age ewers as they are recorded, and observe their inscribed handles bearing Cypro-Minoan script dating to the 15th century BC.