ΒΡΥΣΗ ΤΗΣ ΑΡΙΑΔΝΗΣ / FOUNTAIN OF ARIADNI
Και από την προηγούμενη αφήγηση όπου έγινε λόγος για ρήγαινες και βεζίρηδες φτάνουμε στα οθωμανικά χρόνια. Τα Κατύδατα ανήκουν στον καζά της Λεύκας, και στην απογραφή του 1832 στο χωριό υπάρχουν 24 νοικοκυριά και οι κάτοικοί του είναι 112 άτομα. Χριστιανοί και Μουσουλμάνοι κατοικούν στο χωρίο. Σε εκείνη την απογραφή καταγράφεται και ένας νερόμυλος, καθώς και δύο ελιόμυλοι… άλλωστε στην απογραφή φαίνεται ότι ήταν εκτεταμένη η ελαιοκαλλιέργεια στο χωριό.
Μερικοί από εκείνους τους κατοίκους των Κατυδάτων ή κατά το οθωμανικό Kadizada ήταν ο Hüseyin, ο Hasan και η κόρη του, ο Mehmed και ο γιος του Mustafa, ο Τζιρκαλλής γιος του Μιχαήλ και η γυναίκα του Τζιρκαλλή και ο Νικόλας γιος του Κυριάκου. Γνωρίζουμε επίσης πως τα Κατύδατα ήταν τιμάριο που ανήκε στον Αμπντουλάχ, γιο του Αμπντουλάχ, ο οποίος έλαβε σύνταξη 119 γροσίων και 15 παράδων για δύο μήνες του 1864.
Η ληστεία στον μύλο του Κιεμάλη
Διαβάζοντας την απογραφή του 1832, στην οποία αναφέρεται ένας μύλος, σκέφτομαι αν αφορά τον μύλο του Παυλή Κιεμάλη, στον οποίο συνέβη το 1887 το εξής… και σας το μεταφέρουμε στη γλώσσα και στο ύφος της εποχής διότι όπως αναφέρεται «Από τίνος χρόνου οι κακούργοι ήγειραν πανταχού θρασείαν την κεφαλήν».
«Εις το χωρίον Κατύδατα ένοπλοι κλέπται εισήλθον εις τον υδρόμυλον του Παυλή Κιεμάλη, κατεμωλώπησαν διά λίθων τον εν αυτώ ευρισκόμενον μυλωνάν, ον θα εφόνευνον αν δεν εκρύπτετο υπό τα ύδατα του κατωστεγίου του μύλου, αφήρεσαν δε ότι (sic) ηδυνήθησαν να εύρωσι μη εξαιρουμένων ουδέ των υποδημάτων του μυλωνά, ον εις ελεεινήν αφήκαν κατάστασιν». Ο μύλος, σε ερειπιώδη σώζεται ακόμα και σήμερα, λίγο πιο κάτω από την Παλιόβρυση.
Χαμάμ και δικαστήρια
Στη σημερινή πλατεία, λένε οι αφηγήσεις μας, υπήρχε αρχοντικό, το οποίο γινόταν και δικαστήριο. Ο δικαστής ερχόταν από τη Λεύκα και δίκαζε «έρκετουν που την Λεύκαν και εδίκαζε: Και λίγο πιο πριν από τη βρύση της Αριάδνης, αν παρατηρήσετε, θα δείτε ένα μικρό χαμάμ... Οι παλαιότεροι κάτοικοι του χωριού το θυμούνται πάντοτε ανενεργό. Λέγεται πως είναι μέρος ενός αρχοντικού οθωμανικού σπιτιού. Ήταν ίσως μέρος συμπλέγματος οικιστικού, το οποίο ανήκε σε κάποιον προύχοντα της εποχής. Πάντως, σύμφωνα με τις διηγήσεις εκεί πήγαιναν οι λειχούσες, οι λεχώνες, οι οποίες πήγαιναν εκεί για να τους κάνουν βράστες, με βοτάνια, «και γιανίσκαν οι λειχούσες».
Ο Άγιος Ιωάννης ο Θεολόγος
Εκείνα περίπου τα χρόνια, ή για να είμαστε ακριβείς το 1847, κτίστηκε και η κύρια εκκλησία του χωριού που είναι αφιερωμένη στον άγιο Ιωάννη τον Θεολόγο και ο ναός που σήμερα βλέπουμε πιθανόν να αντικατέστησε τον παλαιότερο ναό. Στη σημερινή εκκλησία ενσωματώθηκαν λαξευμένα κατάλοιπα του παλαιότερου ναού, καθώς και δύο μαρμάρινοι κίονες με κορινθιακού τύπου κιονόκρανα, που πιθανόν να προέρχονται από τους Σόλους. Τον πρώτο ναό ανήγειρε εκ βάθρων ο Χριστόδουλος και η σύζυγός του Νυμφοδώρα.
Διαβάζουμε στο υπέρθυρο του ναού στη νότια είσοδο:
«ΤΟΥΤΟΝ ΤΟΝ ΝΑΟΝ ΤΟΝ [ΚΑΘΙΓΗΑΣΕΝ] | ΤΩ ΦΙΛΟΧ[ΡΙΣΤΩ] ΠΑΡ. …] ΙΩΑΝΝΗ | ΗΓΕΙΡΕ <Ε>Κ ΒΑΘΡΩΝ Ο ΚΛΕΙΝΟΣ ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΣ | [Κ] ΝΥΜΦΟΔΩΡΑ Η ΚΛΕΙΝΗ ΣΥΖΥΓΟΣ ΤΟΥΤΟΥ | ΟΠΩΣ Φ[Ο...ΩΣΙ] ΕΥΣΕΒΟΦΡΟΝΩΣ ΠΑΝΤΕΣ | ΥΜΝΟΥΝΤΕΣ ΠΝΕΥΜΑΤΙ ΤΡΙΑΔΟΣ [ΕΝΑΝ] | ΠΑΤΕΡΑ ΥΙΟΝ ΚΑΙ ΠΑΝΑΓΙΟΝ ΠΝΕΥΜΑ | ΚΑΙ ΜΗ ΠΟΙΩΣΙΝ ΑΥΤΟΝ ΟΙΚΟΝ ΕΜΠΟΡΩΝ | ΙΟΥΛΙΟΝ ΑΩΜΖ [1847]»
Εντος του ναού σε μία από τις μαρμάρινες κολώνες, που πιθανόν να μεταφέρθηκε από τον αρχαιολογικό χώρο των Σόλων υπάρχει η επιγραφή: «1878 / οκτωβρίου / 22 / εγγενια/στη / […]». Το δημοτικό σχολείο, που τα ερείπιά του φαίνονται πάνω από τη βρύση της Αριάδνης, λειτουργεί ήδη από το 1882-1883 και για πολλά χρόνια εξυπηρετεί τις κοινότητες του Αγίου Γεωργίου Λεύκας, του Αγίου Νικολάου Λεύκας και του Καλού Χωριού Λεύκας.
Οι Άγγλοι βρίσκονται στην Κύπρο, το νησί τους έχει παραχωρηθεί, αλλά ακόμη δεν είναι αποικία…
Άκου τη Βρύση της Αριάδνης…
Listen to the Sound of Ariadni…
We now arrive at the Ottoman period. Katydata formed part of the kaza of Lefka, and according to the census of 1832, the village comprised 24 households with a population of 112 inhabitants. Both Christians and Muslims lived in the village. The same census records a watermill and two olive mills—indeed, it also reveals that olive cultivation was widespread in the village.
The Hammam and the Courthouse
According to local accounts, the building that once stood in today’s village square was a manor house that also served as a courthouse. The judge would come from Lefka to hear and decide cases.
A little further up from Ariadne’s Fountain, if you look carefully, you will notice a small hammam. The village’s older residents remember it only as an abandoned structure. It is said to have formed part of an Ottoman manor house, perhaps within a larger residential complex belonging to a local notable of the time. According to oral tradition, however, it was here that women who had recently given birth would come for herbal baths and treatments, intended to help them regain their strength and recover after childbirth.
Saint John the Theologian
Around those same years—or, to be precise, in 1847—the village’s main church was built. Dedicated to Saint John the Theologian, the present church likely replaced an earlier place of worship. Incorporated into the current building are carved remains from the older church, along with two marble columns crowned with Corinthian-type capitals, which may have originated from Soli. The first church on the site was built from the ground up by Christodoulos and his wife Nymphodora.