ΒΡΥΣΗ ΤΗΣ ΧΑΡΙΤΟΥΣ / FOUNTAIN OF CHARITOU
Τα Κατύδατα αλλάζουν και αυτά, όπως και η Κύπρος ολόκληρη, οι αλλαγές βέβαια δεν είναι άμεσες και δεν επηρεάζουν τόσο πολύ την ύπαιθρο, η οποία ακόμη κινείται σε ησιόδειους ρυθμούς. Βέβαια, το 1914 στο Χαλκωρυχείον Σκουριωτίσσης, τη Φουκάσα, εντοπίζεται τεράστιο κοίτασμα χαλκού. Τα Κατύδατα αλλάζουν. Το 1920 αρχίζει η εκμετάλλευση του κοιτάσματος από τη Cyprus Mines Corporation.
Νέοι κάτοικοι, νέες ασχολίες. Αυξάνονται οι ανάγκες των κατοίκων, ανοίγουν οι ορίζοντές τους. Η παλιόβρυση, ένα σημαντικό δημόσιο έργο, τροφοδοτεί τα νοικοκυριά των Κατυδάτων με νερό, κούζες, κορύπες και κουκκουμάρες πάνε κι έρχονται, άλλοτε σπάζουν και άλλοτε φτάνουν στον προορισμό τους με το κρυό νερό! Ήταν δουλειά που έπρεπε να γίνει, αλλά και ο περίπατός των νέων, ιδίως των κοριτσιών, που πιο δύσκολα έβγαιναν από το σπίτι! Κατασκευάστηκε το 1912 ή το 1919, η επιγραφή δυσκολεύει την ανάγνωσή μας. Όπως και να ’χει όμως έχει ξεδιψάσει γενιές ολόκληρες με το κρυό νερό της!
Φυσικά, δεν είναι τα πάντα ρόδινα, μαζί με την ανάπτυξη και τις δουλειές στο μεταλλείο της Σκουριώτισσας παρουσιάζονται έντονα πια και κοινωνικές ανάγκες, και αρχίζουν και μπαίνουν στη δημόσια συζήτηση τα εργασιακά δικαιώματα: «Εις τα μεταλλεία οι εργάται διάγουσιν εντός υπογείων στοών και φρεάτων σκοτεινών, υγρών και πλημμυρουμένων πολλάκις υπό αερίων ανθυγιεινών και αι εργάσιμοι ώραι δι’ αυτούς είνε πολύ μακραί».
Τα χρόνια προχωρούν, στο χωριό ιδρύονται σωματεία, φιλοπρόοδοι κάτοικοι της Κατύδατας ιδρύουν το 1928 το σωματείο «Τα Πάτρια», αργότερα η «Εθνική Νεολαία», το 1930. Το 1931 κατασκευάζεται και το μεγάλο ντεπόζιτο του νερού, που βρίσκεται στην Αγία Παρασκευή. Εκεί συγκεντρώνεται το νερό και διαμοιράζεται στα αυλάκια του χωριού. Ένα δημόσιο έργο κοινής ωφέλειας, που τόσο έχει ανάγκη το χωριό.
Οι νέες συνθήκες ζωής δημιουργούν νέες ανάγκες… Δίπλα από τη βρύση της Χαριτούς, στο μεγάλο σπίτι, στο κατώφλι της βρίσκουμε τη χρονολογία 1936. Σίγουρα έγιναν κάποιου είδους οικοδομικές εργασίες. Αριθμοί κρυμμένοι στο τσιμέντο, ένα υλικό καινούργιο, για την εποχή. Ψάχνουμε και μαθαίνουμε πως το τον Αύγουστο του 1936 ζητήθηκαν προσφορές για την επέκταση της διδασκαλικής κατοικίας. Ίσως να είναι αυτή; Δεν ξέρουμε ακόμα. Και πρόεδρος της Σχολικής Επιτροπείας Κατύδατας τής εποχής ο Σταυρινός Κυπριανού, που είναι ο γνωστός μας ιδιοκτήτης του χανιού, εκεί που χτυπάει η καρδιά του Windcraft.
Αλλά, το 1936 έχει ενδιαφέρον για ακόμη έναν λόγο. Στα Κατύδατα δραστηριοποιείται επίσημα πια και η αδειούχος μαία, η μαμμού του χωρκού, κατά μία έννοια, και το όνομά της, Παναγιώτα Παπανδρέου. Η άδεια παραχωρήθηκε επειδή εξασκούσε ήδη από τριετίας το επάγγελμα αυτό, όπως προνοούσε ο σχετικός νόμος.
Άκου τη Βρύση της Χαριτούς…
The sound of the fountain of Charitou…
Katydata, like the rest of Cyprus, was undergoing change. These changes, however, were neither immediate nor deeply felt in the countryside, where life still moved at a slow and unhurried pace. A turning point came in 1914, when a vast copper deposit was discovered at the Skouriotissa Mine, in the area known as Foukasa. Katydata began to change. In 1920, the Cyprus Mines Corporation commenced the exploitation of the deposit.
New residents arrived, and new occupations emerged. As the needs of the villagers grew, so too did their horizons. The Old Fountain (Paliovrysi), an important public work, supplied the households of Katydata with water. Pitchers, earthenware jugs and water vessels travelled back and forth—sometimes breaking along the way, sometimes reaching their destination filled with cool, refreshing water. Fetching water was a daily necessity, but it was also an occasion for young people, especially young women, whose opportunities to leave the house were often limited. The fountain was built either in 1912 or in 1919; the inscription is difficult to decipher. Whatever the exact date, its cool waters quenched the thirst of entire generations.
Of course, not everything was rosy. Alongside the growth and employment opportunities brought by the Skouriotissa mine, pressing social needs also became increasingly evident, and issues of labour rights began to enter public debate.
The years passed, and new institutions began to take shape in the village. In 1928, forward-looking residents of Katydata established the association Ta Patria (“The Ancestral Lands”), followed by the National Youth association in 1930. In 1931, the large water reservoir at Agia Paraskevi was constructed. There, water was collected and channelled into the village’s irrigation network. It was a public utility project of great importance—one that the village greatly needed.
The new conditions of life brought new needs. Beside the Fountain of Charitou, at the large house nearby, the date 1936 can still be seen on its threshold. It marks the completion of some form of building work. Numbers embedded in cement — a material still relatively new for the time — preserve the memory of that moment.
1936 is noteworthy for several reasons. Among them was that Katydata officially gained a licensed midwife — the village’s mammoú, as she would have been known locally. Her name was Panayiota Papandreou. Her licence was granted on the grounds that she had already been practising the profession for three years, as provided for under the relevant legislation.