ΒΡΥΣΗ ΤΗΣ ΚΕΜΑΛΙΝΑΣ / FOUNTAIN OF KEMALINA
Η Κύπρος κερδίζει την Ανεξαρτησία της το 1960, τα Κατύδατα και αυτά μπαίνουν σε άλλη τροχιά. Το χωριό συνεχίζει να ζει στους ρυθμούς του, χωρίς πολλές αλλαγές. Ο πληθυσμός του το 1960 είναι 366 άτομα, ελάχιστα διαφοροποιημένος από εκείνον που είχε απογραφεί το 1946, που ήταν 372 άτομα. Πλέον στο χωριό λειτουργεί νέο δημοτικό σχολείο, μικρό μεν, αλλά ακόμα παιδιά υπάρχουν και παίζουν στην αυλή του. Η ΠΑΕΚ είναι ενεργή ποδοσφαιρικά, και λαμβάνει μέρος στα τοπικά πρωταθλήματα, άλλοτε με επιτυχία και άλλοτε όχι.
Μετά την Ανεξαρτησία δημιουργείται ένα ευρύ δίκτυο βρυσών, που συμπληρώνει το πολυδαίδαλο δίκτυο αυλακιών. Οι βρύσες του χωριού έχουν χρονολογία 1961, είναι και αυτό ένα είδος εξέλιξης. Ωστόσο, σταδιακά οι βρύσες και η χρήση τους πέφτουν σε αχρηστία, στα σπίτια του νερού υπάρχει πλέον τρεχούμενο νερό και η υποχρέωση γυναικών και παιδιών να φέρνουν νερό στο σπίτι παύει...
Λίγο πριν από την εισβολή, το καλοκαίρι του 1974 οι κάτοικοι του χωριού έχουν μειωθεί στους 314, συνεπεία της αστυφιλίας και της μετανάστευσης. Στην απογραφή του 1976 οι κάτοικοι έχουν φτάσει στα επίπεδα του 1960, πλέον ζουν στα Κατύδατα 368 άνθρωποι, πολλοί από αυτούς πρόσφυγες από τα γειτονικά χωριά της κατεχόμενης Σολιάς. Αύξηση του πληθυσμού, όπως τότε που επαναλειτούργησε το Μεταλλείο της Σκουριώτισσας… αυτή τη φορά όμως η αύξηση είναι αποτέλεσμα εξαναγκασμού και βίαιου εκτοπισμού!
Ωστόσο, η ζωή ξέρει και βρίσκει δρόμους... λίγο πιο κάτω από τη βρύση της Κεμαλίνας στο τρίστρατο, όπου η καλοκαιρινή ζέστη σπάει, το απόγευμα καθόντουσαν για καφέ και κουνουσμά ντόπιες και προσωρινά εγκατεστημένες στα Κατύδατα γυναίκες. Σίγουρα, θα ξέκλεβαν ματιές και θα κοιτούσαν στον βορρά, ανιστορώντας διάφορα για τη ζωή τους στα χωριά τους και τα πήγαινε-έλα για λόγους κοινωνικούς στα Κατύδατα, και στα πέριξ χωριά.
Σταδιακά ωστόσο οι κάτοικοι λιγοστεύουν, οι πρόσφυγες βρίσκουν αλλού προσωρινή κατοικία, το 1982 οι κάτοικοι είναι 286, το 1992 ο αριθμός πέφτει και άλλο και πλέον οι κάτοικοι είναι 203, οι οποίοι το 2001 είναι 186 και το 2011 πέφτει κατακόρυφα και οι κάτοικοι είναι 114. Στην τελευταία απογραφή του 2021 στα Κατύδατα διαμένουν 100 ψυχές, δεμένες με τον τόπο τους.
Και η τελευταία στροφή από ποίημα της Αλίκης τα λέει όλα:
«Το δικό μου το χωρκούι, τα Κατύδατα, δεν το κάνω αλλαξιά, ούτε με τες πολιτείες ούτε με την περασιά. Γι’ αυτό πρέπει, χωρκανοί μου, τούτον το όμορφον χωρκόν να το έχετε για πάντα στην καρκιά σας φυλαχτό».
Άκου τη Βρύση της Κεμαλίνας…
The sound of the fountain of Kemalina…
Cyprus gained its independence in 1960, and Katydata, too, embarked on a new course. The village continued to live at its own pace, with few major changes. Its population in 1960 stood at 366 inhabitants, only slightly lower than the 372 recorded in the 1946 census. By then, a new primary school was operating in the village—small, yet still filled with children playing in its courtyard. The local football club, PAEK, remained active and took part in regional competitions, at times successfully and at others less so.
Following Independence, an extensive network of public fountains was established, complementing the village’s intricate system of irrigation channels. The fountains bear the date 1961, marking yet another step in the village’s development. In time, though, they gradually fell out of use. Running water was now available in people’s homes, and the long-standing task of women and children carrying water for the household became a thing of the past.
Shortly before the invasion, in the summer of 1974, the population of the village had fallen to 314 as a result of urban migration and emigration. By the 1976 census, the number of residents had risen once again to levels comparable to those of 1960, with 368 people now living in Katydata. Many of them were refugees from neighbouring villages in the occupied part of Solea. It was a population increase reminiscent of the days when the Skouriotissa Mine had resumed operations. This time, however, the growth was not the result of economic opportunity, but of compulsion and violent displacement.
Yet life always finds a way forward. Just below Kemalina’s Fountain, at the three-road junction where the summer heat softened in the late afternoon, local women and others temporarily settled in Katydata would gather for coffee and conversation. No doubt they would steal glances towards the north as they shared stories of life in their own villages and recalled their visits and social ties with Katydata and the neighbouring communities.
Over the years, the population gradually declined once more. Refugees found homes elsewhere, and the village grew smaller. In 1982, Katydata had 286 inhabitants; by 1992 the number had fallen to 203. It stood at 186 in 2001 and dropped sharply to 114 in 2011. According to the most recent census of 2021, 100 souls remain in Katydata, deeply attached to their village and its heritage.
And perhaps the final verse of a poem by Aliki says it best:
“My own little village, Katydata, I would not trade you for all the towns and cities of the world, nor for all that lies beyond. And so, my fellow villagers, keep this beautiful village forever as a treasured charm within your hearts.”